Gıda ve Şeker Sanayiinin Genel Çerçevesi

Gıda ve şeker sanayii; şeker pancarı, şeker kamışı, tahıl, yağlı tohum, süt, meyve ve sebze gibi tarımsal hammaddelerin işlenerek nihai tüketim ürünlerine dönüştürüldüğü geniş kapsamlı bir endüstri dalıdır.

Türkiye, dünyanın önde gelen şeker pancarı üreticileri arasında yer almakta olup sektör, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.

ve özel üreticiler eliyle yürütülmektedir. 2026 itibarıyla sektörde enerji verimliliği, su geri kazanımı, karbon ayak izi yönetimi ve döngüsel ekonomi uygulamaları ana gündem maddesi hâline gelmiş; fabrikaların büyük bölümü ISO 50001 enerji yönetim sistemine geçiş sürecini tamamlamıştır.

Gıda ve Şeker Sanayiinin Genel Çerçevesi

Şeker Üretim Sürecinde Karbonatasyon ve Temel Adımlar

Şeker üretiminin kalbi karbonatasyon prosesidir; bu aşamada ham pancar şerbetinin içindeki non-sukroz safsızlıklar (proteinler, amino asitler, pektin, organik asitler, renk maddeleri, saponinler ve koloidler) uzaklaştırılır. Proses, yüksek saflıkta sönmemiş kirecin (CaO) ham şerbete eklenmesiyle başlar; bu aşamaya kireçleme (liming) adı verilir.

Pancar ağırlığına göre genellikle %1,5 ile %2,5 aralığında CaO dozu uygulanır. Ön kireçleme (preliming) basamağında şerbetin pH’ı kademeli olarak yükseltilir, bu sayede koloidal maddelerin denatürasyonu ve flok oluşumu daha düzenli gerçekleşir.

Ana kireçleme aşamasında ise kalsiyum sükrat oluşumu ile basit şekerlerin alkali ortamda bozunması dengeli bir şekilde yönetilir. Kireçleme sonrası şerbet, tesis içindeki kireç ocağından gelen CO₂ gazı ile doyurularak çöktürülür.

Şeker Üretim Sürecinde Karbonatasyon ve Temel Adımlar

flare SEKTÖREL GÜVENCE

Endüstri Standardında
Yüksek Performans

Gıda ve Şeker Sanayii süreçlerinde kaliteyi garanti altına almak ve operasyonel verimliliği en üst seviyeye taşımak için premium çözümler sunuyoruz.

diamond

Güçlü Kalite Kontrol

Uluslararası standartlara uygun, yüksek saflıkta ve güvenilir sonuçlar.

eco

Sürdürülebilirlik

Çevresel ayak izini en aza indiren, enerji tasarruflu çevre dostu prosesler.

check_circle %100 Yasal Mevzuat Uyumu
check_circle Düşük Operasyon Maliyeti
check_circle Uzman Mühendislik Desteği
check_circle 7/24 Kesintisiz Tedarik Ağı

Gıda ve Şeker Sanayii Sürecinde Kireç Bazlı Çözümlerin Rolü

Gıda ve şeker sanayiinde kireç bazlı ürünler; şeker arıtmadan koku kontrolüne, gıda katkı maddesinden nem yönetimine kadar birbirini tamamlayan birçok noktada görev üstlenir.

Şeker üretiminin karbonatasyon aşaması, tek başına sönmemiş kireç tüketiminin en yoğun olduğu endüstriyel süreçlerden biridir.

Sönmemiş kireç (CaO), şeker fabrikalarında ham şerbetin saflaştırılması için kullanılan temel reaktiftir. Reaktiflik (t60 söndürme süresi), saflık (tipik olarak ≥%90 CaO), düşük MgO ve düşük SiO₂ içeriği kritik kalite parametreleridir. Yüksek saflıktaki kireç; daha az çamur üretimi, daha iyi filtrasyon performansı ve daha düşük spesifik kireç tüketimi anlamına gelir.

Gıda ve Şeker Sanayii Sürecinde Kireç Bazlı Çözümlerin Rolü

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Noktalar

Gıda ve şeker sanayiinde kireç bazlı ürün kullanımında birkaç kritik teknik nokta öne çıkar. Birincisi saflıktır: Gıda ile temas eden veya gıda kaynaklı ürünlere katılan kireç için FCC (Food Chemicals Codex) ve Avrupa Gıda Katkı Mevzuatı’nın koyduğu ağır metal limitleri karşılanmalı, üretim lot bazında kalite sertifikası ile belgelenmelidir.

Tedarikçi denetimi, HACCP ön gereklilik programlarının bir parçası olmalı ve giriş kalite kontrolde her parti için analiz zorunlu tutulmalıdır. İkincisi reaktifliktir.

Şeker fabrikalarında t60 söndürme süresi olarak adlandırılan parametre, kireç sütünün homojenliğini, sıcaklık profilini ve dozaj hassasiyetini belirler. Düşük t60 değeri yüksek reaktiflik demektir ve karbonatasyon veriminde doğrudan iyileşme sağlar.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Noktalar

2026 İtibarıyla Sektörel Yaklaşım ve İyi Uygulama Örnekleri

2026 itibarıyla gıda ve şeker sanayii; karbon nötr hedefleri, su ayak izi azaltımı ve döngüsel ekonomi uygulamaları kapsamında ciddi bir dönüşüm yaşamaktadır.

Karbonatasyon çamuru (carbo-cake), tarımsal toprak düzenleyicisi olarak kullanılarak kireç bazlı bir yan ürün değer zincirine dönüştürülmektedir.

Bu yan ürün, asit topraklarda pH yükseltici etki gösterir, toprak yapısını iyileştirir ve sürdürülebilir tarım uygulamaları ile döngüsel ekonomi arasında doğrudan bir köprü kurar. Avrupa Birliği’nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifi (IED) ve BREF referans dokümanları, gıda-içecek sektörü için baca gazı arıtmada kireç kullanımını en iyi mevcut teknik (BAT) olarak tanımlar.

2026 İtibarıyla Sektörel Yaklaşım ve İyi Uygulama Örnekleri

Sıkça Sorulan Sorular

Sönmemiş kireç (CaO), ham pancar şerbetindeki protein, amino asit, organik asit ve renk maddeleri gibi non-sukroz safsızlıkları çöktürmek için kullanılır. Kireç ve ardından uygulanan CO₂ gazı, safsızlıkları kalsiyum karbonat kristallerinin yüzeyinde adsorbe ederek uzaklaştırır. Bu proses, kristal şekerin rengini, saflığını ve raf ömrünü belirler.

Sönmemiş kireç, difüzörden çıkan ham şerbete doğrudan katılmaz; önce tesis içindeki söndürme ünitesinde kontrollü şekilde su ile reaksiyona sokularak kireç sütüne (milk of lime) dönüştürülür. Bu süspansiyon daha sonra birincil kireçleme ve karbonatasyon kazanlarına dozlanır. Tipik doz pancar ağırlığının %1,5-2,5’i aralığındadır.

Evet. Sönmüş kireç olarak bilinen kalsiyum hidroksit, Türk Gıda Kodeksi ve Avrupa Gıda Katkı Mevzuatı’nda E526 kodu ile onaylı bir gıda katkı maddesidir. Gıda sınıfı ürünlerde ağır metal limitleri, saflık ve hijyen şartları FCC (Food Chemicals Codex) kapsamında belgelenir. Yaygın kullanım alanları nixtamalizasyon, pH ayarı ve su şartlandırmadır.

Sektörel tahminlere göre üretilen ton kristal şeker başına yaklaşık 25-40 kg sönmemiş kireç tüketilir. Bu oran fabrikanın yaşına, ekipman verimine, pancar kalitesine ve karbonatasyon kontrol sistemine göre değişebilir. Yeni nesil fabrikalar, çevrimiçi pH ve iletkenlik kontrolüyle bu tüketimi alt sınıra yaklaştırmayı hedefler.

Karbonatasyon, şeker üretiminde ham şerbete önce sönmemiş kireç (CaO) ardından CO₂ gazı verilerek safsızlıkların kalsiyum karbonat kristalleriyle çöktürüldüğü arıtma aşamasıdır. Birincil ve ikincil olmak üzere iki basamakta yürütülür. Birincil saturasyon ~pH 11, ikincil saturasyon ~pH 9 değerinde gerçekleşir ve şerbet berraklığı belirgin şekilde artar.

Nem giderici paketler; toz şeker, un, kahve, kakao, kuruyemiş ve baharat gibi ürünlerin nemden kaynaklı topaklaşma, küflenme ve kalite kaybını önlemek için kullanılır. Özellikle ihracat için uzun mesafeli deniz yolu nakliyesinde konteyner içindeki sıcaklık farkı nedeniyle oluşan yoğuşma (container rain) bu paketlerle kontrol altına alınır.

Sönmemiş kireç (CaO), kireçtaşının yaklaşık 900-1100 °C’de kalsinasyonu ile elde edilen kuru, yüksek reaktifli bir malzemedir. Sönmüş kireç (Ca(OH)₂) ise sönmemiş kirecin kontrollü şekilde su ile reaksiyonu sonucu oluşur ve daha az agresif, daha kolay dozlanabilir bir yapı sunar. Şeker fabrikaları CaO, gıda proses hatları ise çoğunlukla Ca(OH)₂ tercih eder.

Karbonatasyon çamuru, karbonatasyon sonrası rotary vakum filtrelerde ayrılan ve ağırlıklı olarak kalsiyum karbonat içeren yan üründür. Yüksek kalsiyum içeriği ve uygun tane yapısı nedeniyle tarımsal toprak düzenleyicisi olarak geri kazanılır. Asit topraklarda pH yükseltici etkisi vardır ve döngüsel ekonomi uygulamalarının önemli bir parçasıdır.

Gıda sanayii atıksuları genellikle düşük pH, yüksek organik yük ve yağ/gres içeriğiyle karakterizedir. Sönmüş kireç dozajı ile pH nötrlenir, askıda katı madde ve fosfor çöktürülür. Sönmemiş kireç ise sertliği yüksek suların yumuşatılmasında tercih edilir. Her iki uygulama da biyolojik arıtmanın verimini artırır ve deşarj limitlerine uyumu kolaylaştırır.

Şeker fabrikalarının kireç ocağı, buhar kazanı ve küspe kurutma hatlarından kaynaklanan SO₂, HCl ve toz emisyonları; sönmüş kireç bazlı kuru veya yarı kuru desülfürizasyon sistemleri, spray dryer absorber üniteleri veya torba filtreler öncesinde devreye alınan kireç dozlama sistemleriyle arıtılır. Bu yöntem Endüstriyel Emisyonlar Direktifi kapsamında BAT olarak tanımlanmıştır.