Sönmüş kireç (kalsiyum hidroksit, Ca(OH)₂), sönmemiş kirecin kontrollü biçimde su ile reaksiyona girmesiyle elde edilen beyaz, ince toz formunda bir inorganik bileşiktir. Su arıtma, inşaat, tarım ve baca gazı arıtma başta olmak üzere onlarca farklı sektörde kritik bir endüstriyel hammaddedir.
Formül
Ca(OH)₂
pH Değeri
12,4 – 12,6
CaO + MgO
≥ %93
Standart
TS EN 459
Sönmüş kireç, kalsiyum oksitin (sönmemiş kireç, CaO) suyla ekzotermik bir reaksiyona girmesiyle üretilir. Bu reaksiyon sırasında önemli miktarda ısı açığa çıkar ve ürün, "hidrate kireç" ya da "kalsiyum hidroksit" olarak adlandırılan ince, beyaz toz forma dönüşür.
Üretim sürecinde hammadde olarak yüksek saflıktaki kireçtaşı (CaCO₃), önce döner fırınlarda veya şaft fırınlarda 900-1100 °C sıcaklıkta kalsine edilerek sönmemiş kirece dönüştürülür. Ardından söndürme ünitelerinde kontrollü su ilavesiyle hidrasyon gerçekleştirilir.
Söndürme işleminin sıcaklığı, su oranı ve karıştırma hızı; nihai ürünün tane boyutunu, reaktivitesini ve saflık düzeyini doğrudan belirler. Endüstriyel tesislerde sürekli söndürme hatları kullanılarak homojen kalitede ürün elde edilir.
Kimyasal Reaksiyon Denklemi
CaO + H₂O → Ca(OH)₂ + Isı
~65 kJ/mol enerji açığa çıkar. Hammadde olarak yüksek saflıkta kireçtaşı (CaCO₃) kullanılır.
Sönmüş kirecin endüstriyel değerini belirleyen temel parametreler, TS EN 459 standardı çerçevesinde tanımlanmıştır.
| Parametre | Değer / Aralık | Açıklama |
|---|---|---|
| Kimyasal formül | Ca(OH)₂ | Kalsiyum hidroksit |
| Moleküler ağırlık | 74,09 g/mol | — |
| Özgül ağırlık | 2,20 – 2,45 g/cm³ | Tane yoğunluğu |
| Birim hacim ağırlığı | 0,60 – 0,75 g/cm³ | Dökme yoğunluğu (toz halde) |
| Suda çözünürlük (20 °C) | ~1,5 g/L | Sıcaklık arttıkça azalır |
| pH değeri | 12,4 – 12,6 | Kuvvetli bazik karakter |
| CaO + MgO içeriği | ≥ %90 (tipik >%93) | TS EN 459 uyumlu |
| CO₂ içeriği | ≤ %7 | Düşük karbonatlaşma |
| İncelik (90 µm altı) | ≥ %93 | Yüksek spesifik yüzey alanı |
| Renk | Beyaz | Saflık göstergesi |
Kalsiyum hidroksit, geniş bir endüstriyel yelpazede kullanılan çok yönlü bir hammaddedir.
İçme suyu ve endüstriyel atık su arıtma tesislerinde pH ayarlaması, sertlik giderme ve ağır metal çöktürme işlemlerinde temel kimyasaldır. pH'ı 9,5-11 aralığına yükselterek çinko, bakır, krom ve kurşun gibi ağır metallerin çöktürülmesini sağlar.
trending_uppH 9,5 – 11Kireç sıvası, kireç harcı ve badana yapımında kullanılır. Çimento harçlarında plastikleştirici etkisi gösterir, dezenfektan özelliğiyle hijyenik badana üretiminde tercih edilir. Otoklavlı gazbeton (AAC) üretiminde reaktif bileşen olarak yer alır.
trending_upAAC ÜretimiAsidik toprakların nötralizasyonunda yaygın olarak kullanılır. Toprak pH'ını yükselterek fosfor ve molibden gibi bitki besin elementlerinin alınabilirliğini artırır. Hayvancılıkta ahır dezenfeksiyonunda da yer alır.
trending_up1 – 5 ton/hektarTermik santraller, çimento fabrikaları ve atık yakma tesislerinde SO₂ ve HCl gibi asit gazlarının bertarafı için kritik sorbent malzemedir. Kuru enjeksiyon (DSI) ve yarı kuru yöntemlerinde kullanılır.
trending_upSO₂ %80–95 verimGıda sınıfı kalsiyum hidroksit (E526); şeker rafinasyonu, turşu ve zeytin işleme, nixtamalizasyon ve su pH stabilizasyonunda kullanılır. Kimya endüstrisinde sodyum hidroksit üretiminde ara ürün olarak görev yapar.
trending_upE526 OnaylıSönmüş kirecin etkin ve güvenli kullanımı için aşağıdaki teknik hususlara dikkat edilmelidir.
Kalsiyum hidroksit, havadaki CO₂ ile reaksiyona girerek karbonatlaşır ve zamanla etkinliğini kaybeder. Kapalı, kuru ve hava sirkülasyonundan korunan ortamlarda depolanmalıdır.
Aşırı dozaj, pH'ın hedefin üzerine çıkmasına neden olabilir. Otomatik pH kontrol sistemleri ile dozajlama yapılması tavsiye edilir.
Ürünün inceliği, reaksiyon hızını doğrudan etkiler. Baca gazı arıtmada d₉₀ < 10 µm ürünler tercih edilirken, tarımsal kireçlemede daha kaba taneli ürünler yeterlidir.
Sönmüş kireç tozu cilt, göz ve solunum yollarında tahriş edicidir. Toz maruziyet limitleri (TLV-TWA: 5 mg/m³) gözetilmeli, uygun KKE kullanılmalıdır.
Yapı kirecinde TS EN 459, su arıtma kimyasallarında TS EN 12518, gıda sınıfı kullanımlarda E526 regülasyonlarına uygunluk aranmalıdır.
Sönmüş kireç hakkında en çok merak edilen teknik ve uygulamaya yönelik sorular.
Sönmüş kireç ihtiyaçlarınız için teknik ekibimizle iletişime geçin. TS EN 459-1 uyumlu analiz sertifikalarıyla kalite güvencemizi sunuyoruz.